Niet oordelen in de klas

Voor mijn boek ‘Lesgeven vanuit je hart’ had ik oorspronkelijk ook een hoofdstuk over mindful lesgeven geschreven. Bij deze deel ik het eerste gedeelte ervan, over ‘niet oordelen’ – misschien wel gelijk de meest belangrijke factor van mindfulness (John Kabat Zinn) en de factor met het meeste effect als je het toepast in de klas. Just try it!

Er is geen verleden en geen toekomst, er is alleen maar nu. Elke les een nieuw begin voor iedereen. Voor de leerlingen en voor de docent. In feite kan er elk moment van de les een nieuw begin zijn. Dat is toch een vreselijk geruststellende gedachte?

‘Weten wat je doet terwijl je het doet is de essentie van mindfulnessbeoefening.

Je houdt van moment tot moment je aandacht bij datgeen wat je aan het doen bent. Het huidige moment wordt telkens herkend en geëerd en daardoor is dat moment elke keer weer magisch: het is de enige tijd die ieder van ons ooit heeft. Het heden is de enige tijd die we hebben om wat dan ook te weten. Om waar te nemen, te leren, te handelen, te veranderen, te helen, lief te hebben. Daarom is het bewust ervaren van elk moment van eindeloze waarde.’ (John Kabat – Zinn)

Door in het moment bewust aanwezig te zijn ben je bezig met het NU en niet met het verleden of de toekomst. Je geest dwaalt niet af, je wordt niet afgeleid en je komt niet in verwarring of je krijgt geen stress. Het beoefenen van meditatie heeft als doel de geest te trainen om in het nu te blijven, maar waarom zou je alleen mindful zijn als je mediteert?

De hele dag door kun je mindful zijn: bij het tanden poetsen, het in de file staan, met boodschappen doen en in gesprek met je kinderen. Je kunt dus ook mindful lesgeven. Door mindful les te geven ben je elk moment van de les alleen met dát moment bezig. Niet met wat je na de les ook nog allemaal te doen hebt of de dag erna. Niet met het gedoe dat er speelt in je sectie, de aankomende teamvergadering of leerlingbespreking. Je bent alleen maar in volle aandacht bezig met de leerlingen die op dat moment in je lokaal zijn: dat verdienen zij, net zoals jijzelf ook de volledige aandacht verdient.

Mindful lesgeven gaat niet vanzelf, je kunt jezelf erin trainen en je zult een aantal randvoorwaarden gaan treffen. Ten eerste kun je alleen mindful lesgeven als je connectie maakt met je leerlingen: zij brengen namelijk het grootste aandeel van het moment met zich mee: hun energie. In hun energie kan van alles zitten: boosheid, moeheid, ergernis, vrolijkheid, springerigheid, verveling, verdriet, verliefdheid, verlangen etc.. Al die energieën samen met de jouwe vormen de energie van de gehele klas. Die energie is elke les weer verschillend en elke les weer zul je in moeten tunen op die energie om erachter te komen wat de beste aanpak voor je les is. Voor je gehele les en je lesonderdelen op elk moment van de les.

Ten tweede is het belangrijk dat je weet wat het doel van de les is en welk materiaal je daarvoor nodig hebt. Maar dat is niet meer dan logisch.

Om mindfulness te beoefenen is er een bepaalde instelling nodig. Kabat-Zinn heeft 7 factoren bepaald als pijlers voor mindfulnessbeoefening;

  1. Niet-oordelen
  2. Geduld
  3. Eindeloos beginnen
  4. Vertrouwen
  5. Niet-streven
  6. Aanvaarding
  7. Loslaten

I Niet-oordelen

Niet-oordelen houdt in dat je afstand neemt van de voortdurende stroom oordelen en reacties op innerlijke en uiterlijke ervaringen. De geest heeft als gewoonte om alles wat we ervaren te labelen en er een oordeel aan te plakken. Als je met je volle bewustzijn in het moment aanwezig wilt zijn, zul je ervoor moeten zorgen dat je afstand neemt van de afleidende gedachtes die uiteindelijk oordelen vormen en invloed hebben op je focus.

Een school is per definitie een plek die enkel en alleen gebaseerd is op oordelen. School is namelijk de plek waar beoordeeld wordt de hele dag door. Daarnaast is het menseigen om elkaar ook heel de dag te beoordelen of oordelen te vormen over bepaald gedrag. Oordelen kost heel veel energie en heeft een grote invloed op de sfeer in een school en in de klas. Als docent oordeel je al snel meer dan 100 keer per dag, immers elke leerling die aan je voorbijkomt heeft invloed op je en laat een indruk achter die niet zelden een negatief randje heeft.

Pubers zijn in een fase van hun leven dat oordelen – wat de hele dag gebeurt door hun docenten, maar zeker ook door hun leeftijdsgenoten veel effect kan hebben: het maakt onzeker, onrustig en ongemakkelijk. We realiseren ons ook niet vaak genoeg hoeveel invloed een oordeel jaren later nog kan hebben.

Wie kent niet de situatie dat je nog voordat je je mond heb opengetrokken, een leerling agressief/defensief reageert? Ik ken gevallen van studenten van 24 die dit gedrag nog steeds vertonen: ze zijn zo vaak negatief beoordeeld in hun leven dat ze niet verwachten dat docenten ook iets positiefs tegen ze kunnen zeggen. Denk daaraan de volgende keer als je leerlingen al dan niet bewust op een negatieve manier aanspreekt.

Oordeelloos leven is een uitdaging en oordeelloos voor de klas staan al helemaal. Het is toch het proberen waard. Oordelen is per definitie geen bezigheid die energie geeft: het neemt alleen maar energie en creëert meer negatieve energie. Het loslaten van oordelen die er zijn over een bepaalde klas of leerling geeft ruimte voor het behouden van de connectie en het creëren van een positieve sfeer.

…… wordt vervolgd …… probeer eens een les heel bewust niet te oordelen en je zult zien dat het werkt en dat het je zoveel moois geeft! Have fun experimenting – en laat me weten als je nieuwsgierig bent hoe ik de andere 6 factoren aan de praktijk van lesgeven heb gekoppeld – Bar.